Emek arzı ise kısa ve orta vadede sabit bir değişkendir. Kapitalist anlayışlara göre reel işçi ücretleri artığında emek arzı da artar(6). Oysa sanıldığının aksine reel işçi ücretleri artıyor diye emek arzı artmaz.
Çalışma ihtiyacı mecburidir. Örneğin bir ailede erkek evini geçindirmek zorunda ise çalışmak zorundadır. İşçi ücretleri düştü diye evini geçindirmek zorunda olan kişi çalışmaktan vazgeçemez.
Bu misalde de olduğu gibi emek arzı kolay kolay değişmez, bu miktar toplumun sosyal yapısına da bağlıdır. Genç nüfus oranı, kültür yapısı gibi parametreler dahi emek arzını etkiler.
Esasında reel işçi ücretleri azaldığında ailelerde ikinci birey çalışmak zorunda kalabileceği gibi, bunun tersi olan reel işçi ücretlerinin artması durumunda belli gelir düzeyine ulaşan ailelerde çalışmak isteyen birey sayısı azalabilecektir.
Yani işçi ücretleri azalırken emek arzı artabileceği gibi, işçi ücretleri artarken emek arzı azalabilir. Ancak burada bizim için önemli olan orta vadede emek arzının çok fazla değişmeyeceği gerçeğidir.
Emek arz ve talep grafiklerinin tek tek ifadesi aşağıda gösterilmiştir. Denge analizi de 12. grafikte açıklanmaktadır:
12. grafik incelendiğinde tam istihdam düzeyinin emek arzı ile talebinin kesiştiği yer olduğu anlaşılacaktır.
Bunun altında olan tüketim seviyelerinde işçi ücretleri asgari geçim düzeyine hatta daha da alt seviyesi olan açlık sınırına kadar düşecektir. Tam istihdam düzeyinde ortaya çıkan işçi ücreti gerçek işçi ücretidir. Bu miktar emeğin bulunduğu üretim faaliyeti ile alakalıdır. Başka bir ifade ile bir mühendisin ücreti ile bir inşaat işçisinin ücreti aynı olmayacaktır.
Tam istihdam düzeyine ulaşmak ancak piyasada yeterli miktarda tüketimin olmasına bağlıdır. Milli Ekonomi Modeli'mizde geliştirdiğimiz sosyal devlet anlayışı eksik kalan talebi tamamladığı için bizim ekonomi politikalarımızda hedef tam istihdam düzeyi olacaktır.
Tam istihdam düzeyi gerçek işçi ücretinin ortaya çıktığı düzey olacağı için işçi ücretleri asgari geçim düzeyinin üzerinde konumlanacaktır. Bunun sonucu olarak gelir dağılımında daha dengeli bir dağılım ortaya çıkacaktır.
Reel işçi ücretlerinde meydana gelen artış, maliyetlerin yükselmesine veya üreticinin kârının azalmasına neden olmayacaktır. Çünkü Milli Ekonomi Modeli'nde kaynakların devreye konulması sonucu elde edilen gelir karşılığında üretici de maliyetlerin artışına karşı çeşitli muafiyetlerle sübvanse edilecektir. Böylelikle sadece üretici değil, tüketici de işçi ücretlerinden kaynaklanan bir fiyat artışı ile karşılaşmayacaktır.
6 - Prof. Dr. Zafer Tunca, Makro iktisat, s.37, Filiz kitabevi, 3. baskı 2001